Omscholen terwijl je blijft werken, drie routes vergeleken

Je wilt omscholen, maar je hypotheek, de boodschappen en je collega's wachten niet tot je weer student bent. Gelukkig hoeft dat ook niet. De meeste mensen die succesvol overstappen naar een ander vak, doen dat terwijl ze gewoon blijven werken, in deeltijd studeren of via een traject dat hun werkgever meebetaalt. De vraag is niet of dat kan, maar welke route het beste past bij jouw uren, je huidige baan en het beroep waar je naartoe wilt.

Drie routes om om te scholen naast je baan

Er zijn grofweg drie manieren om van beroep te veranderen zonder eerst maandenlang zonder inkomen te zitten. De deeltijdopleiding, waarbij je avonden of een vaste dag per week naar school gaat. Zij-instroom, waarbij je het vak grotendeels op de werkvloer leert en een werkgever meebetaalt. En de korte beroepsopleiding, die in een paar maanden klaar is en vooral bestaat in vakken met een praktijkexamen. Alle drie werken ze, maar niet voor elk beroep en niet voor elke levensfase. Het verschil zit hem in de tijd die je kwijt bent, en ook in wat er van je gevraagd wordt tijdens het traject: zelfstudie naast een volle werkweek voelt anders dan een paar maanden fulltime intensief leren op de werkvloer.

Route 1, de deeltijdopleiding naast je huidige baan

De meest bekende manier om om te scholen is de deeltijdopleiding. Twee avonden per week naar school, de rest van de week gewoon werken. Dit werkt goed bij vakgerichte mbo-opleidingen met een duidelijk eindniveau en een praktijkdeel dat je soms zelfs bij je huidige werkgever kunt invullen. Een opleiding tot onderhoudsmonteur duurt doorgaans 2 tot 4 jaar en leidt tot een gemiddeld bruto jaarsalaris van 41.000 euro. Wie liever met kinderen werkt, scholt in 2 tot 4 jaar mbo om tot medewerker bso, een beroep met wisselende parttime uren die zich prima laten combineren met een vaste studieavond. Ook de horeca kent een helder traject. De opleiding tot zelfstandig werkend kok duurt 3 jaar en is bijna overal in deeltijd te volgen naast een bijbaan in de keuken, zodat je meteen oefent met wat je leert. Techniekers die willen doorgroeien naar een functie met meer verantwoordelijkheid kiezen vaak voor werkvoorbereider elektrotechniek, een opleiding van 3 tot 4 jaar mbo of hbo in een vakgebied met een verwachte banengroei van 8,5 procent.

Het nadeel van deze route is simpel: ze duurt lang. Je haalt je diploma pas na jaren. Elke avond die naar school gaat, is een avond die er niet meer is voor iets anders, of dat nu je gezin is of gewoon niets doen op de bank. Daar staat tegenover dat je elke maand gewoon je salaris blijft ontvangen en dat de meeste opleiders rekening houden met werkende studenten, bijvoorbeeld door lesavonden op vaste weekdagen te plannen zodat je het thuis kunt inplannen. Veel mbo-instellingen bieden bovendien een bbl-traject aan, waarbij je vier dagen werkt en een dag naar school gaat, zodat je vanaf dag één in het nieuwe vak werkt in plaats van er alleen over te leren.

Route 2, zij-instroom met een werkgever die meebetaalt

Zij-instroom werkt anders dan een reguliere opleiding. Je leert het vak grotendeels op de werkvloer, vaak gecombineerd met een verkort theoretisch traject, en een nieuwe werkgever betaalt vaak mee omdat hij je wil binnenhalen en behouden. Verpleegkundige is het bekendste voorbeeld van een beroep met een stevig zij-instroomtraject. De sector heeft 18.200 vacatures per jaar en accepteert zij-instroom naast de reguliere mbo- en hbo-route van 3 tot 4 jaar. Ook kantoorberoepen kennen deze ingang, al ziet het traject er daar anders uit. Voor accountant geldt zij-instroom als officiële route naast hbo en master, al blijft de werk-privébalans met een score van 4 op de 10 een aandachtspunt in het drukke seizoen, dus wie overweegt om te omscholen naar accountant, kiest bewust voor een vak met pieken.

Wie liever met duurzaamheidsprojecten bezig is, kan via zij-instroom doorstromen naar projectleider verduurzaming. Dat vak kent een verwachte groei van 12,5 procent in het aantal banen en een gemiddeld salaris van 70.000 euro, het hoogste bedrag van alle beroepen in dit artikel. In de IT en data liggen vergelijkbare kansen. Business analyst en IT-consultant staan allebei open voor zij-instroom en certificering en scoren beide een 9 op baankansen, al ligt de invloed van AI op het werk zelf bij business analyst met een 7 duidelijk hoger dan bij veel ambachtelijke beroepen. Dat betekent niet dat het vak minder toekomst heeft, wel dat je er rekening mee houdt dat bepaalde taken, zoals het samenvatten van requirements of het opstellen van standaardrapportages, steeds vaker door software worden overgenomen.

Zij-instroom is sneller dan een volledige opleiding, maar vraagt wel dat je iets te bieden hebt: werkervaring op een aanpalend gebied, of een diploma dat er dicht tegenaan zit. Zonder enige basis kom je bij de meeste zij-instroomtrajecten niet binnen, en veel werkgevers vragen tijdens de sollicitatie expliciet naar wat je al kent van het vak voordat ze een opleidingsbudget vrijmaken.

Route 3, de korte beroepsopleiding voor een snelle overstap

De snelste route is de korte beroepsopleiding. Niet voor elk vak bestaat die, maar waar het kan, scheelt het jaren. De opleiding tot vrachtwagenchauffeur duurt 3 tot 6 maanden, tegenover de 3 tot 4 jaar van een mbo-opleiding verpleegkundige. Je ruilt een lang traject in voor een kort, intensief traject, met 3.500 vacatures per jaar als vangnet mocht je eerste werkgever niet bevallen. Het gemiddelde bruto jaarsalaris van 38.000 euro ligt lager dan bij de meeste hbo-beroepen in dit artikel, maar je verdient dat bedrag wel al na een half jaar, niet pas na vier jaar studeren. De salarisrange loopt van 32.000 tot 45.000 euro, dus er zit ook ruimte om door te groeien zodra je wat rijervaring hebt opgebouwd.

Het werk zelf is wel pittig. Vrachtwagenchauffeurs werken op wisselende tijden, vaak inclusief avonden en nachten, en ook weekenddiensten komen regelmatig voor. Wie overdag nog een andere opleiding wil afronden naast dit werk, moet dus goed puzzelen met het rooster, want de wettelijke rij- en rusttijden laten weinig ruimte voor een vast lesschema.

Welke beroepen hebben een korte of deeltijdse opleidingsroute

Niet elk beroep leent zich evengoed voor omscholen naast je baan. Onderstaande tabel zet de beroepen uit dit artikel naast elkaar. Je ziet in één oogopslag welke route het snelst gaat en welk beroep het meest oplevert.

De tabel laat zien dat vrachtwagenchauffeur met 3 tot 6 maanden verreweg de kortste route heeft, terwijl de andere beroepen allemaal tussen de 2 en 4 jaar vragen. Verpleegkundige springt eruit met een baankansenscore van 9,8, de hoogste van de lijst, en met 18.200 vacatures per jaar simpelweg het grootste aanbod aan werk na je diploma. Opvallend is ook dat salaris en opleidingsduur niet een op een samenhangen: werkvoorbereider elektrotechniek verdient met 48.000 euro meer dan verpleegkundige, bij een vergelijkbare opleidingsduur. Wie dus puur op rendement per gestudeerd jaar kijkt, komt bij techniek beter uit dan bij zorg, al speelt bij die keuze natuurlijk ook mee of je het werk zelf leuk vindt.

Wat omscholen naast je baan je kost en oplevert

Een opleiding naast je baan kost tijd en vaak ook geld. Het is slim om dat vooraf scherp te hebben. Bij een deeltijdopleiding betaal je meestal collegegeld plus boeken, terwijl je gewoon je huidige salaris behoudt. Bij zij-instroom ligt dat anders: je nieuwe werkgever betaalt meestal de opleiding en begeleiding, maar je start vaak op een lager salaris dan een ervaren vakgenoot, tot je het vak volledig beheerst. Bij accountant bijvoorbeeld loopt de salarisrange van 40.000 tot 100.000 euro per jaar, een enorme bandbreedte die vooral verklaard wordt door ervaring en het moment waarop je de volledige beroepstitel haalt. Bij projectleider verduurzaming ligt de range tussen de 55.000 en 90.000 euro, dus ook daar zit het laagste bedrag doorgaans bij starters en zij-instromers.

De korte beroepsopleiding is in dat opzicht het goedkoopst in tijd, maar niet per se in salaris. Vrachtwagenchauffeur begint met een salarisrange van 32.000 tot 45.000 euro, een bandbreedte die sneller doorlopen wordt dan bij veel hbo-beroepen, simpelweg omdat de opleiding al na een paar maanden klaar is en je meteen ervaring opbouwt. Reken dus uit wat een opleiding kost, en ook hoeveel inkomen je misloopt of juist eerder binnenhaalt ten opzichte van de route die je niet kiest.

Wat de opleidingsduur betekent voor je agenda naast je baan

De opleidingsduur bepaalt hoe lang je dubbel moet doorbijten. De werktijden van je nieuwe beroep bepalen of dat daarna volhoudbaar blijft. Medewerker bso scoort een 7 op werk-privébalans en werkt vooral wisselende parttime uren in de middag, na schooltijd, wat ruimte laat voor een opleiding op een vaste ochtend of een vrije dag. Werkvoorbereider elektrotechniek werkt doorgaans fulltime tussen de 32 en 40 uur per week, met af en toe een avond bij een storing of deadline, en scoort daarmee eveneens een 7 op werk-privébalans. Accountant valt lager uit, met een 4 op werk-privébalans en extra uren in het drukke seizoen, dus wie van plan is om naar dit vak te omscholen, moet beseffen dat het harde werken niet stopt zodra het diploma binnen is.

Vrachtwagenchauffeur heeft de kortste opleiding van de hele lijst, maar het werk zelf vraagt flexibiliteit op onregelmatige tijden. De kortere studietijd wordt dus deels gecompenseerd door een onregelmatiger leven daarna. Dat is geen reden om het vak te laten lopen, wel iets om vooraf met je gezin te bespreken in plaats van achteraf. Verpleegkundige kent een vergelijkbaar patroon: de werktijden liggen gemiddeld tussen de 24 en 36 uur per week, maar dan wel verdeeld over een rooster met dag-, avond-, nacht- en weekenddiensten, wat betekent dat je studieavonden rond onregelmatige diensten moet plannen in plaats van rond een vast negen-tot-vijfschema.

Welke route past bij wie

Welke route het beste werkt, hangt vooral af van je huidige situatie, je spaargeld en hoeveel avonden je realistisch kunt missen.

• Werk je al parttime of heb je flexibele uren? Dan past de deeltijdopleiding richting onderhoudsmonteur, medewerker bso of zelfstandig werkend kok goed bij je ritme, want die opleidingen zijn ingericht op mensen die ernaast werken.
• Wil je snel een ander inkomen zonder jarenlange studie, en kun je leven met onregelmatige diensten? Kijk dan naar vrachtwagenchauffeur, met een opleiding van 3 tot 6 maanden.
• Heb je al een hbo- of wo-diploma en wil je naar een ander vakgebied zonder helemaal opnieuw te beginnen? Zij-instroom naar accountant, business analyst, IT-consultant of projectleider verduurzaming is dan realistischer dan een nieuwe studie van vier jaar.
• Zoek je vooral zekerheid op de arbeidsmarkt, meer dan een specifiek vak? Verpleegkundige scoort met 9,8 de hoogste baankansen van de hele lijst, met 18.200 vacatures per jaar als bewijs dat die score geen toeval is.

Geen van deze routes is per definitie beter. Het verschil zit in wat je nu al in huis hebt, hoeveel tijd je hebt en hoe lang je bereid bent dubbel te draaien.

Zet de eerste stap deze week

Kies niet meteen een opleiding, kies eerst een route. Vraag bij je huidige werkgever of er budget is voor bijscholing. Check daarna bij de beroepsgroep van het vak waar je heen wilt of zij-instroom daar erkend wordt, en reken apart uit hoeveel avonden per week je echt kunt missen zonder dat je huidige baan eronder lijdt. Twijfel je tussen een korte beroepsopleiding en een vakgerichte route in de bouw? Bekijk dan de eisen voor uitvoerder bouw, een beroep waarin mbo, hbo, zij-instroom en certificering allemaal als erkende route gelden, met een gemiddeld salaris van 60.000 euro per jaar.